Overweging Overweging
Eenvoud (22 december 2019)
Adem van God in een kind (kerstnacht, 24 december 2019)
 
Eenvoud
overweging bij Micha 6,1-8
Klaas Holwerda, Nassaukerk, 22 december 2019)

Het gaat er even stevig aan toe bij Micha. Soms is het zaak je onomwonden naar elkaar uit te spreken. Om elkaar terug te vinden wanneer je elkaar bent kwijt geraakt en elkaar niet blijvend kwijt wilt. Dat gevecht gaat de Eeuwige met zijn volk aan in de profetenwoorden van vanmorgen. Een gevecht. Een woordenwisseling op het scherp van de snede. Nu moet je eens goed luisteren! Ik heb wat met je uit te praten!

Wrijving is hier verbinding. Ik wil je niet kwijt! Ik wil een nieuw begin maken. Ook dat is advent. Een urgentie zoals die bijvoorbeeld vandaag op ons toekomt in de dreiging die uitgaat van de opwarming van de aarde. De Eeuwige, het leven zelf, gaat een volwassen relatie met ons aan, daagt ons uit geen vlucht naar voren te maken, maar onze verantwoordelijkheid te nemen.

Hoe dat er uit ziet: onze verantwoordelijkheid nemen? Het is in feite zo eenvoudig, zo krijgen we te horen. Eredienst in de tempel toen en in een godshuis als dit vandaag - eredienst is, als het goed is, inoefening van een manier van leven. Hernieuwde bewustwording. Eredienst kan nooit een aflaat zijn, een afkoopsom voor fout handelen, een vorm van snel even gunstig stemmen. Ware eredienst krijgt gestalte in het leven van alle dag en staat opgetekend in een paar woorden slechts, die toch wel de kern vormen van dit kleine profetenboekje: Jou is aangezegd, mens, wat goed is! Wat verlangt het leven anders van je dan recht doen, trouw liefhebben en in eenvoud gaan met je God? (Micha 6,8)

Reageren? Schrijf naar
[terug]
 
Adem van God in een kind
overweging bij Micha 5,1-2 en Lucas 2,1-20
(Klaas Holwerda, Nassaukerk, kerstnacht 24 december 2015)

De meeste mensen deugen. Alleen al vanwege de opmerkelijke titel trok dit boek van de hand van Rutger Bregman de afgelopen maanden de aandacht. Ik moest er aan denken bij het lied van het leger engelen dat elk jaar weer klinkt in het verhaal van deze nacht. Dat korte lied waarvoor in de Nederlandse taal zo moeilijk het passende woord te vinden is.

Mensen van het welbehagen - zo heette het vaak. Maar wat zijn dat dan: mensen van welbehagen? Een vergeeld woord, nogal uit de tijd. En hoe zeg je dat dan wel? U kent het ongetwijfeld. Hoe je met plezier en genoegen kunt kijken naar een kind dat aan het spelen of aan het doen is. Zoiets moet je je er bij voorstellen, denk ik. Mensen naar wie God met plezier of met genoegen kijkt. Maar dat vang je weer niet met: vrede op aarde voor mensen van genoegen of mensen van plezier.

Voor de vertaling vanavond koos ik daarom maar weer eens voor die andere variant: mensen van goede wil. En nu vroeg ik me af: hoe zou het klinken met: op aarde vrede voor mensen die deugen? Ik vermoed dat we dan aardig dicht op de bedoeling zitten: op aarde vrede voor mensen die deugen.

Ja, ik weet het. Rutger Bregman haalt met zijn boek nogal wat overhoop. Is dat niet vreselijk naïef: denken dat de meeste mensen deugen? En, een ander punt, staat het niet haaks op wat de kerk vaak uitgedragen heeft: dat de mens juist geneigd is tot alle kwaad?

Maar laten we wel wezen: de bijbelse verhalen zijn ouder dan de kerk. En ook helemaal niet het exclusieve bezit van de kerk. Ze hebben hun eigen zeggingskracht en laten zich niet de mond snoeren door welke autoriteit of welk instituut ook. Ze verzetten zich daar zelfs uitdrukkelijk tegen. Ze zijn onmiskenbaar kritisch op gevestigde macht die zo vaak corrumpeert.

Maar jij, Betlehem in Efrat. Met die zin opende zo pas het kleine stukje profetie (Micha 5,1). De profeet ziet het verschil niet gemaakt in Jeruzalem, niet in het centrum van de religieuze macht. Maar in het landelijke Betlehem, al is het maar een gehucht van niks.

Om op grond daarvan nu maar één op één te gaan voor het huidige boerenprotest -dat lijkt me nou nog net weer wat anders. En daarvoor zijn wij misschien ook net te veel stadjers. Maar dat terzijde.

In het evangelie van deze nacht is het al net als in de profetie. Het verschil wordt niet gemaakt in Rome door de keizer aan de top van de toenmalige wereldmacht. Maar in Betlehem door een pas geboren kind in een kribbe - nog onbedorven en de onschuld zelf. En herders, stadsnomaden, zijn de eersten die er oog voor krijgen.

Terug naar het engelenlied: op aarde vrede voor mensen die deugen. Me dunkt: Rutger Bregman kon wel eens sterkere papieren hebben dan het dogma dat mensen per definitie niet deugen. Hij onderzocht de geschiedenis van de mensheid er op. Maar je kunt je er ook in oefenen je leven en handelen er naar in te richten. Hij noemt voorbeelden van gevangenissen in Noorwegen (ze blijken beter, menselijker en ook nog eens goedkoper), van thuiszorgorganisaties (een hogere kwaliteit voor een lagere prijs) en van scholen die werken vanuit de gedachte dat de meeste mensen deugen.

U en ik kunnen het ook. Sta er eens bij stil. Probeer het uit. Ervaar het. Oefen je er in. Hoe veel verschil het maakt of je de mensen om je heen benadert als mensen die deugen of als mensen die niet deugen. Het verandert wat je zegt en doet. Het verandert wat je oogst aan reactie. Goedheid blijkt aanstekelijk te werken en zichzelf te vermenigvuldigen.

Vrees niet, zegt de engel tegen de herders (Lucas 2,10). Gevestigde macht, in het groot of in het klein, is altijd gebouwd op repressie en daarmee op angst. De omgang met vluchtelingen en de toeslagenaffaire zijn schokkende voorbeelden van wat er gebeurt wanneer je mensen op voorhand benadert als mensen die niet deugen.

Het verhaal van deze nacht zet daar de onbevangenheid van een kind tegenover. De creativiteit die er in mee komt wanneer je als mens wat van die onbevangenheid weet vast te houden of weer te herwinnen.

Het stuk dat de cantorij zo meteen zal zingen zegt het zo: Een scheppend woord is geworden: adem van God in een kind. Een scheppend woord. Zeg maar: een inzicht dat een wereld van verschil maakt en waarin iets van God, iets van de hemel zich met ons mensenbestaan verbindt: adem van God in een kind.

Op aarde vrede voor mensen die deugen. Het lied van de engelenmacht is kort en krachtig. Het heeft maar twee regels, waarvan dit de tweede is: Eer aan God in den hoge en op aarde vrede voor mensen die deugen (Lucas 2,14).

Dat zijn niet twee verschillende dingen. Dat is een en hetzelfde. De poëzie van de psalmen zegt altijd hetzelfde twee keer in verschillende bewoordingen. En zo is het ook hier. Eer aan God is geen vroom geneuzel. Eer aan God staat of valt met: werk maken van vrede op aarde, werk maken van het verschil dat zichtbaar wordt waar wij elkaar benaderen als mensen die deugen. Moge het zo zijn.

Reageren? Schrijf naar
[terug]
 
In dit lichaam zal ik God aanschouwen
overweging bij Job 19,23-27 en Marcus 12,18-27
(Klaas Holwerda, Nassaukerk, gedachtenis gestorvenen, 1 november 2015)
 

 
Reageren? Schrijf naar
[terug]
 
Wacht na dit een ander uur
overweging bij Zefanja 1,14-2,3 en Marcus 13,14-27
(Paula de Jong, Nassaukerk, 22 november 2015)


 
Reageren? Schrijf naar paula.a.dejong@gmail.com
[terug]
 
Die geen vader was, zal vader zijn
overweging bij Maleachi 3,1-4 en Lucas 1,5-25
(Klaas Holwerda, Nassaukerk, 29 november 2015)
 

  
Reageren? Schrijf naar
[terug]
 
Oh, kom er eens kijken
overweging bij Micha 5,1-4 en Lucas 1,26-38
(Paula de Jong, Nassaukerk, 6 december 2015)


 
Reageren? Schrijf naar
[terug]
 
Vol verwachting
overweging bij Zefanja 3,14-20 en Lucas 1,39-56
(Klaas Holwerda, Nassaukerk, 13 december 2015)

 
  
Reageren? Schrijf naar
[terug] 
 
Kostbaar en kwetsbaar
overweging bij Jesaja 9,5 en Lucas 2,1-20
(Klaas Holwerda, Nassaukerk, kerstnacht, 24 december 2015)

 
  
Reageren? Schrijf naar
[terug] 
terug